รับใบสั่งแว่นมาแล้วเห็นแต่ตัวเลข OD OS SPH CYL AXIS PD แล้วไม่รู้ว่าตัวเลขเหล่านี้บอกอะไร ปัญหานี้เกิดขึ้นกับคนที่ตัดแว่นเกือบทุกคน เพราะร้านแว่นส่วนใหญ่แจกใบสั่งแว่นโดยไม่อธิบาย บทความนี้จะถอดรหัสทุกตัวเลขให้เข้าใจใน 5 นาที พร้อมบอกว่าค่าไหนสำคัญที่สุด และทำไมความแม่นยำในการวัดถึงส่งผลโดยตรงกับการมองเห็น
ค่าสายตาแต่ละตัวหมายความว่าอะไร
ในใบสั่งแว่นหนึ่งใบจะมีค่าสำหรับตาขวา (OD – Oculus Dexter) และตาซ้าย (OS – Oculus Sinister) แยกกัน แต่ละด้านจะมีค่าหลัก 4 ตัวที่ต้องรู้จัก
SPH (Sphere) ค่าสายตาสั้นหรือสายตายาว
SPH คือค่ากำลังหักเหแสงของเลนส์ หน่วยเป็น Diopter (D) ค่าติดลบ (-) หมายถึงสายตาสั้น ค่าบวก (+) หมายถึงสายตายาว ตัวเลขยิ่งมาก ยิ่งสายตาผิดปกติมากขึ้น เช่น SPH -2.50 คือสายตาสั้น 250 SPH +1.75 คือสายตายาว 175
CYL (Cylinder) ค่าสายตาเอียง
CYL บอกระดับความรุนแรงของสายตาเอียง เกิดจากกระจกตาที่โค้งไม่สม่ำเสมอ ทำให้แสงหักเหต่างกันตามแนวแกน ค่า CYL มักเป็นลบ เช่น CYL -0.75 หรือ -1.50 ถ้าช่อง CYL ว่างเปล่าหรือเป็น 0 หมายความว่าไม่มีสายตาเอียง
จากสถิติในไทย ผู้ที่มีปัญหาสายตากว่า 30-50% มีค่าสายตาเอียงร่วมด้วย แต่หลายคนไม่รู้ตัวเพราะอาการอาจไม่ชัดเจนในแสงสว่างปกติ อาการจะชัดขึ้นเมื่อขับรถกลางคืน ใช้คอมพิวเตอร์นาน หรืออยู่ในที่แสงน้อย
AXIS ทิศทางของสายตาเอียง
AXIS ระบุองศาของแกนเอียง วัดจาก 1 ถึง 180 องศา ค่านี้ต้องมาคู่กับ CYL เสมอ ถ้าไม่มี CYL ก็ไม่มี AXIS ตัวอย่างเช่น CYL -1.00 AXIS 090 หมายถึงสายตาเอียง 100 ที่แกนแนวตั้ง
AXIS คือค่าที่คนมักมองข้ามว่าเป็นแค่ตัวเลขธรรมดา แต่ความจริงค่านี้สำคัญมาก ข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญด้านเลนส์ในญี่ปุ่น (ปีล่าสุด) พบว่า axis ที่คลาดเคลื่อนเพียง 13 องศา จะทำให้เลนส์ทำงานผิดทิศทางถึง 152 องศา ซึ่งหมายความว่าเลนส์ที่ตัดมาแก้สายตาเอียงแทบไม่ทำงานเลย แม้ค่า CYL จะถูกต้องก็ตาม
ADD (Addition) ค่าเพิ่มสำหรับมองใกล้
ADD พบในใบสั่งแว่นของผู้ที่มีสายตายาวตามวัย (Presbyopia) ค่า ADD เป็นบวกเสมอ เช่น +1.50 หรือ +2.00 บอกกำลังเพิ่มที่ต้องการในโซนมองใกล้ของเลนส์ Progressive ถ้าไม่มี ADD แสดงว่าไม่จำเป็นต้องใช้เลนส์ Progressive
PD (Pupillary Distance) ระยะห่างรูม่านตา
PD คือระยะห่างระหว่างศูนย์กลางรูม่านตาทั้งสองข้าง วัดหน่วยเป็นมิลลิเมตร ค่าปกติสำหรับผู้ใหญ่อยู่ระหว่าง 58-70 มม. อาจระบุเป็นค่ารวม เช่น PD 64 หรือแยกข้างซ้าย-ขวา เช่น 32/32 ค่า PD ที่ถูกต้องทำให้ศูนย์กลางแสงของเลนส์ตรงกับรูม่านตาพอดี ถ้า PD ผิดแม้ 1-2 มม. จะรู้สึกเหนื่อยตา ปวดหัว และมองภาพไม่ชัด
ตัวอย่างอ่านใบสั่งแว่นจริง
ลองดูตัวอย่างนี้
| ตา | SPH | CYL | AXIS | ADD |
|---|---|---|---|---|
| OD (ขวา) | -2.00 | -0.75 | 180 | – |
| OS (ซ้าย) | -1.75 | -1.25 | 095 | – |
อ่านว่า: ตาขวาสายตาสั้น 200 เอียง 75 ที่แกน 180 องศา (แนวนอน) ตาซ้ายสายตาสั้น 175 เอียง 125 ที่แกน 95 องศา (ใกล้แนวตั้ง) ข้อสังเกต: ค่าเอียงตาซ้ายสูงกว่า และ axis ต่างกันมาก นั่นหมายความว่าเลนส์ตาซ้ายต้องผ่านกระบวนการออกแบบที่ซับซ้อนกว่ามาก
ทำไม CYL และ AXIS ต้องแม่นยำมากกว่าที่คิด
คนส่วนใหญ่คิดว่าค่าสายตาเอียงแม่นยำแค่ 0.25D ก็พอ แต่ความจริงซับซ้อนกว่านั้น
สายตาเอียงทำงานในระบบ 2 มิติ ไม่ใช่แค่ตัวเลข CYL เดียว เลนส์จะทำงานได้ดีต้องมีทั้ง CYL ที่ถูกต้องและ AXIS ที่แม่นยำพร้อมกัน ถ้า axis คลาดเคลื่อนแม้นิดเดียว เลนส์จะทำงานไม่ตรงกับที่ตาต้องการ ในทางคลินิกพบว่าการแก้ไข CYL ≥0.75D ให้ผลชัดเจนในการปรับปรุงความคมชัด ความลึก และการมองเห็นกลางคืน แต่ต้องอาศัย AXIS ที่ถูกต้องด้วย
ร้านแว่นทั่วไปวัดค่าสายตาด้วยความละเอียด 0.25D และ AXIS ที่ 5-10 องศา ซึ่งเพียงพอสำหรับสายตาสั้น/ยาวระดับปกติ แต่ถ้ามีสายตาเอียงสูง ความคลาดเคลื่อนเล็กน้อยจะถูกขยายผล ทำให้การมองเห็นไม่ดีเท่าที่ควร
วัดสายตาแม่นยำ – เลนส์ทำงานได้ดีกว่า
เทคโนโลยี ZEISS i.Scription ที่ Siam Eyewear ใช้วัดค่าสายตาละเอียดถึง 0.01D เทียบกับมาตรฐานทั่วไปที่ 0.25D ความแม่นยำนี้สำคัญอย่างยิ่งสำหรับสายตาเอียง เพราะช่วยให้ระบุ AXIS ได้ถูกต้องในระดับที่เครื่องวัดแบบเก่าทำไม่ได้ ผลลัพธ์คือเลนส์สายตาที่สั่งตัดตาม i.Scription มีความคมชัดสูงกว่า โดยเฉพาะในเวลากลางคืนหรือแสงน้อย ซึ่งเป็นสภาวะที่สายตาเอียงส่งผลมากที่สุด
จากยอดลูกค้าของร้านที่มีค่าสายตาเอียง พบว่าเกินครึ่งเคยผ่านการตัดแว่นจากที่อื่นแล้วยังรู้สึกว่ามองไม่สบายตา ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากค่า CYL ผิด แต่มาจาก AXIS ที่ไม่ตรง ซึ่งตรวจจับได้ยากด้วยการวัดแบบทั่วไป
คำถามที่ควรถามก่อนตัดแว่น
หลังจากเข้าใจค่าสายตาแล้ว มีคำถามสำคัญที่ควรถามร้านแว่นก่อนตัดสินใจ
- วัดสายตาด้วยเครื่องอะไร ความละเอียดเท่าไร
- ค่า AXIS วัดแล้วนิ่งไหม หรือเปลี่ยนค่าไปมา
- ถ้ามีค่าเอียงสูง มีเลนส์เฉพาะสำหรับสายตาเอียงไหม
- มีการวัด PD แบบ monocular (แยกข้าง) หรือวัดรวม
ค่าสายตาที่ถูกต้องและครบถ้วนคือรากฐานของแว่นสายตาที่ใส่สบาย ถ้าตัวเลขในใบสั่งแว่นผิดเพียงข้อใดข้อหนึ่ง ไม่มีเลนส์แพงแค่ไหนที่จะช่วยได้
ข้อสรุป
ใบสั่งแว่นไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่คิด SPH คือสั้น/ยาว CYL คือเอียง AXIS คือทิศทางเอียง ADD คือค่าเพิ่มมองใกล้ และ PD คือระยะห่างรูม่านตา ทุกค่ามีความสำคัญ แต่สำหรับคนที่มีสายตาเอียง CYL และ AXIS คือค่าที่ต้องการความแม่นยำสูงสุด เพราะความคลาดเคลื่อนเล็กน้อยส่งผลต่อการมองเห็นได้มากกว่าที่คิด
ก่อนตัดแว่นครั้งต่อไป ลองนำใบสั่งแว่นเก่ามาเปรียบเทียบกับที่วัดใหม่ ถ้าค่าต่างกันเกิน 0.25D หรือ AXIS ต่างกันเกิน 10 องศา ถือว่าการมองเห็นเดิมอาจไม่ได้รับการแก้ไขอย่างเต็มที่
แหล่งอ้างอิง
- ZEISS Vision Care — Progressive Lens Technology, Carl Zeiss AG
- Comparison of progressive addition lenses by quantitative comparison of visual acuity, reading speed, and satisfaction (2009), Optometry and Vision Science
- Impact of polarized lenses on driving safety (2019), Journal of Safety Research
- Clinical Management of Myopia in Children: A Review of Evidence (2020), Clinical and Experimental Optometry
- Digital Eye Strain Report (2016), The Vision Council